همه با هم

و من جنّ و انس را نیافریدم جز براى اینکه عبادتم کنند(و از این راه تکامل یابند و به من نزدیک شوند).

«سَنَفْرُغُ لَکُمْ آیُّهَ الثَّقَلانِ»(الرحمن: 31)

«ای گروه جنّ و انس به زودی به حساب شما خواهیم پرداخت».

«جنّ» در لغت؛ به معنای «پوشیده شده» است؛ و چون جنّ از چشم انسانها مخفی و پوشیده است، به آن جنّ می‌گویند، و به دیوانه، «مجنون» می‌‌گویند، چون عقل او پوشیده شده است، و به نوزاد در شکم، جنین می‌‌گویند، چون داخل رحم مادر است و مخفی است.

«جنّ» در عرف قرآن، موجودی است با شعور و اراده، که به اقتضای طبیعتش از حواس بشر پوشیده می‏‌‌باشد و مانند انسان مکلّف و مبعوث در آخرت است و مطیع و عاصی و مؤمن و مشرک و... و خلاصه دوش به دوش انسان است.

تنها فرقشان این است که انسان، محسوس و جن، نامحسوس است و شاید بعضی فرق‏های مختصری هم داشته باشند.

در مورد شناخت کامل‏‌‌تر این موجود، آیاتی نازل شده و روایاتی ذکر شده است که با استناد به این آیات و روایات، کیفیت، ویژگیها و اوصاف آن‌‏ها را ذیلاً بررسی می‏‌‌کنیم:

1. جنّ یکی از دو موجود پرارزش (ثقلان) روی زمین است، دقت و تأمل در آیه 31 سوره الرحمن این مطلب را روشن‏‌‌تر می‏‌‌کند:

«سَنَفْرُغُ لَکُمْ أیَّهَ الثَّقَلانِ»؛ «ای گروه جن و انس به زودی به حساب شما خواهیم پرداخت».

2. جنّ از لحاظ رتبه زمانی، اولین «ثَقَل» است[قبل از انسان خلق شده است] «و الجانَّ خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ...» و از لحاظ رتبه مقامی، دومین «ثقل» است، زیرا انسان، اشرف مخلوقات است.

3. ماهیت آن، از آتش است «وَ خَلَقَ الجانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ»(الرحمن:15)؛ «جنّ را از مخلوطی از آتش آفرید».

4. خلقتش بر خلقت انسان تقدّم دارد اما این که چه مقدار است، ظاهرا دلیل محکمی در دست نیست. برخی گفته‌‌‌اند: بین خلقت جنّ و خلقت آدم، شش هزار سال و برخی گفته‌‌اند هفت هزار سال فاصله بوده است.

آیه «27 سوره حجر» دلالت بر تقدم خلقت جن بر انس دارد. همچنین در اکثر آیات قرآن، کلمه جنّ جلوتر از انس آمده که این خود شاهد مدعاست.

5. جنّیان دارای علم، ادراک و تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال هستند(آیات مختلف سوره جن).

6. دارای تکلیف و مسؤلیت هستند(آیات سوره جنّ و الرّحمن).

7. گروهی از آن‏ها مؤمن صالح و گروهی کافرند. «وَ اِنّا مِنّا الصّالِحوُنَ وَ مِنّا دوُنَ ذلِک»(جنّ: 11).

8. آنها با بعضی انسان‌‌‏ها ارتباط برقرار می‏‌‌کنند و با آگاهی محدودی که نسبت به بعضی از اسرار نهانی دارند به إغوای انسان‌‌‏ها می‏‌‌پردازند(جنّ: 6).

9. خدا را عبادت می‏‌‌کنند، «وَ ما خَلَقْتُ الجِنَّ وَ الإنْسَ اِلاّ لِیَعْبُدوُنِ»(ذاریات: 56).

روز قیامت به جنّ مانند انسانها گفته می‏‌‌شود آیا پیامبران نیامدند؟ آیا شما را از این روز بیم ندادم؟ هر دو بر کفر خود گواهی دهند. «آیه 130 از سوره انعام» صریح است در اینکه جنّ، مکلف است و همچون انسان، کافر می‏‌‌شوند و پیامبرانی از خود دارند و با مراجعه به سوره جنّ و آیات 29 و 32 سوره احقاف، چنین بر می‏‌‌آید که حضرت رسول(ص) بر آنها پیامبر است.

در خصوص اینکه چگونه عبادت می‏‌‌کنند و آیا مسلمانان آنها نیز مانند انسان، نماز می‏‌‌خوانند و روزه می‏‌‌گیرند و یا اینکه عبادت ایشان به نحوه دیگری است؟ ظاهرا دلیل نقلی دردست نیست، اما از آنجایی که آن‌‌‏ها همراه انسان مورد امر الهی قرار گرفته و مکلّف به عبادت هستند و از طرفی پیامبران آنها همان پیامبران انسان‌‌‏ها هستند و پیامبر ما، پیامبر طایفه جنّ نیز است، بعید به نظر نمی‏‌‌رسد که عبادت آنها همچون انسان‌‌‏ها بوده و به تناسب نوع خلقتشان و عالم حیاتشان به پرستش خداوند مشغول باشند.

10. مانند انسان‌‌‏ها مرگ و میر دارند و گروهی جای گروهی را می‏‌‌گیرند.(فصّلت: 25)

11. در میان آنها افرادی یافت می‏‌‌شود که از قدرت زیادی برخوردارند همان‌‏گونه که در میان انسان‌‌‏ها چنین است. در سوره نمل، آیات 17 تا 39، لشکرکشی حضرت سلیمان به مملکت «سبأ» نقل شده و در آنجاست که عده‏‌‌ای از جنّ جزء لشگریان او بودند و عفریتی از جنّ به او گفت: من تخت ملکه را پیش از آن که از جای خود حرکت کنی نزد تو می‏‌‌آورم.